“Rồng nước”: trốn đâu cho thoát!

“Rồng nước” là thuật ngữ chỉ một số loài cá có hình dạng giống rắn sống trong các hang hốc, rễ cây hoặc chui trong bùn đáy. Dù được coi là những nhà vô địch về ẩn nấp, chúng vẫn không thoát khỏi bàn tay con người, đang tìm mọi cách để săn bắt tận diệt chúng kể cả chích điện…

Cá chạch lửa. Ảnh: aquabird.com.vn
Cá chạch lửa. Ảnh: aquabird.com.vn

Điểm danh “rồng nước”

Điển hình cho nhóm này là các loài trong họ cá chạch sông (Mastacembelidae), bộ cá chạch sông (Synbranchiformes). Họ này có hai giống, là giống cá chạch lá tre (Macrognathus) và giống cá chạch sông (Mastacembelus). Ở Việt Nam, giống cá chạch lá tre có sáu loài được ghi nhận. Tập tính chung của các loài trong giống này là giấu mình trong bùn đáy, chỉ để hở một phần đầu ra ngoài. Giống cá chạch sông thì có năm loài được ghi nhận. Tập tính lẩn trốn của các loài trong giống này hoàn toàn khác: ban ngày ẩn nấp trong hang hốc, bụi cây... còn ban đêm mới hoạt động.

Trong số các loài cá thuộc hai giống kể trên, loài “hoả long” hay cá chạch lửa bị săn lùng nhiều nhất bởi ngoài giá trị cao về thực phẩm, loài này còn hấp dẫn giới chơi cá cảnh.

Cá chạch lửa có tên khoa học là Mastacembelus erythrotaenia Bleeker, 1850, thuộc giống cá chạch sông. Ở Việt Nam, theo các kết quả nghiên cứu đã công bố, giống cá chạch sông có năm loài là cá chạch lửa; cá chạch bông lớn – Mastacembelus favus (Hora, 1924); cá chạch sông (chạch lấu, chạch bông) – Mastacembelus armatus (Lacépède, 1800); cá chạch chấm Điện Biên – Mastacembelus dienbienensis Hảo & Dực nov. sp.; cá chạch chấu Thác Bà – Mastacembelus thacbaensis Dực, Hảo & Vân nov. sp.

Ở Nam bộ, chỉ tìm thấy ba loài là cá chạch lửa, chạch bông lớn và cá chạch sông. Trong ba loài này thì loài cá chạch bông lớn gặp khá phổ biến, tiếp đến là loài cá chạch sông và cuối cùng là cá chạch lửa với số lượng khá khiêm tốn.Cá chạch lửa chỉ phân bố ở Nam bộ, đặc biệt là hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai. Cá sinh sống ở trung và thượng nguồn, nơi có dòng chảy vừa tới lớn, thuỷ vực có nền đáy là sỏi hoặc đá nhỏ, nhiều hang hốc, rễ cây và các bụi thực vật thuỷ sinh. Ban ngày chúng thường giấu mình và chỉ ra kiếm ăn vào đêm (loài cá này rất sợ ánh sáng).

Chạch bùn. Ảnh: tư liệu

Ngoài tự nhiên, để có thể sinh sản được, cá phải từ hai tuổi trở lên, tương ứng với kích thước khoảng 300mm. Cá sinh sản vào mùa mưa từ tháng 6 – 11, thời kỳ sinh sản cao nhất là tháng 7 – 9. Chính nhờ những đặc điểm hấp dẫn về ngoại hình mà loài cá này được giới chơi cá cảnh đặt tên “hoả long”. Theo http://www.fishbase.org, kích thước tối đa của loài “hoả long” có thể đạt 1m. Tuy nhiên, kết quả khảo sát kích thước loài cá này khai thác trên sông Sài Gòn – Đồng Nai chỉ trung bình 213,32mm (± 15,42mm). Với kích thước, thì hầu như cá chưa thể sinh sản được.

Giỏi nấp cũng không thoát!

Chạch lửa có thể xem là một trong số các loài cá đặc trưng cho hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai vì khá phổ biến ở đây. Tuy nhiên, theo các kết quả nghiên cứu từ năm 2003 đến nay, chúng tôi nhận thấy số lượng cá chạch lửa trên hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai đã giảm đến mức báo động... Anh Trần Văn Đường, ngụ tại ấp Bùng Binh, xã Hưng Thuận, huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh, một ngư dân sống bằng nghề đánh cá, cho biết những năm 1990 – 1999, cá chạch lửa khai thác được rất nhiều: với khoảng 50m câu giăng, trong một đêm có thể khai thác 5 – 7kg cá chạch lửa. Từ năm 2005 đến nay, cá chạch lửa trở nên khó tìm, thỉnh thoảng chỉ gặp một vài con.

Năm 2006, trong đề tài nghiên cứu những biến đổi về đặc điểm sinh học của năm loài cá điển hình của sông Sài Gòn trước và sau khi xây dựng hồ Dầu Tiếng, có loại cá chạch lửa. Tại thời điểm đó, so với các loài khác trong giống cá chạch sông thì việc thu mẫu cá chạch lửa khá khó khăn. Chúng tôi đã phải xin gia hạn đề tài thêm một năm nữa mới thu được đủ số lượng mẫu nghiên cứu. Năm 2012, trong báo cáo kết quả nghiên cứu khu hệ cá ở các vùng nước nội địa khu vực TP.HCM, chúng tôi buộc phải xếp chạch lửa vào nhóm các loài cá có nguy cơ giảm số lượng trên hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai.

Chích điện, hình thức đánh bắt không chỉ tận diệt họ cá chạch mà mọi loài sinh vật dưới nước. Ảnh: Trung Dũng

http://sgtt.vn
Đăng ngày 12/10/2012
NHÀ NGHIÊN CỨU ĐỘNG VẬT NGUYỄN XUÂN ĐỒNG (VIỆN SINH HỌC NHIỆT ĐỚI TP.HCM)
Sinh học

Nuôi trồng thủy sản thân thiện với môi trường

Thủy sản được coi là nguồn thực phẩm quan trọng cho tương lai do sự gia tăng dân số toàn cầu và diện tích đất cho nông nghiệp ngày càng hạn chế.

nuôi cá bớp
• 10:24 10/02/2022

50 tấn cá chẽm chết cóng

Hàng trăm ngàn con cá chẽm nuôi tại một trại cá ở Hy Lạp chết vì lạnh, sau trận bão tuyết lớn làm tê liệt toàn quốc gia này trong tuần.

cá chết hàng loạt
• 19:47 28/01/2022

Chất diệt khuẩn an toàn thân thiện với môi trường đến 95%

Người ta nói nuôi thủy sản là nuôi nước. Môi trường nước có sạch thì thủy sản nuôi ở dưới mới sống tốt và lớn lên được. Vậy mới nói khâu diệt khuẩn khử trùng ao là rất quan trọng.

chất diệt khuẩn
• 10:01 10/11/2021

Giải cứu cá voi nặng 3 tấn mắc cạn ở Huế

Người dân ở cửa biển Tư Hiền, xã Vinh Hiền, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên - Huế vừa giải cứu thành công một con cá voi nặng 3 tấn, dài hơn 5m mắc cạn do sóng biển đánh dạt bờ trong lúc triều cường dâng cao, biển động mạnh.

Cá voi mắc cạn
• 16:16 21/10/2021

Ứng dụng một số công nghệ trong chế biến và bảo quản thủy sản

Công nghệ chế biến và bảo quản thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn chất lượng, kéo dài thời gian sử dụng, và nâng cao giá trị thương mại của các sản phẩm thủy sản.

Thủy sản
• 10:34 18/02/2025

Bản chất kiềm trong ao nuôi tôm

Độ kiềm là tổng lượng các ion bicarbonate (HCO₃⁻), carbonate (CO₃²⁻) và đôi khi hydroxide (OH⁻) trong nước. Các ion này có khả năng trung hòa axit trong nước.

Ảnh bìa
• 10:00 05/12/2024

Vai trò của các thành phần ion đối với sự phát triển của tôm

Để vụ nuôi tôm được thành công thì việc quản lý chất lượng, môi trường nước ao nuôi là một trong những yếu tố chủ chốt không thể bỏ qua, ngoài những thông số chính thì các thành phần ion trong ao cũng đóng vai trò quan trọng không kém đối với sức khỏe và sự tăng trưởng của tôm.

Tôm thẻ
• 10:28 29/11/2024

Sự hỗ trợ nhau ở các bộ phận trên cơ thể tôm

Mỗi bộ phận của tôm, từ vỏ ngoài cứng cáp đến các cơ quan tiêu hóa, hô hấp và bài tiết, đều giữ vai trò riêng biệt nhưng lại không thể hoạt động một cách độc lập. Sự liên kết này giúp tôm bảo vệ bản thân trước các mối nguy, tận dụng dinh dưỡng và duy trì sức khỏe.

Tôm thẻ chân trắng
• 10:33 13/11/2024
• 01:16 12/05/2025
• 01:16 12/05/2025

mai test kw lần 1

Để đánh giá chất lượng nước ao nuôi tôm, bà con cần nắm được các chỉ tiêu môi trường ao nuôi tôm cụ thể. Từ đó sẽ dễ dàng theo dõi và kiểm soát nước nuôi tốt hơn. Trong bài viết này sẽ đề cập đến 12 chỉ tiêu môi trường ao nuôi tôm mà bà con cần nắm để quản lý ao nuôi tôm của mình, giúp nâng cao chất lượng mùa vụ.

test
• 01:16 12/05/2025

Mai test keyword

Để đánh giá chất lượng nước ao nuôi tôm, bà con cần nắm được các chỉ tiêu môi trường ao nuôi tôm cụ thể. Từ đó sẽ dễ dàng theo dõi và kiểm soát nước nuôi tốt hơn. Trong bài viết này sẽ đề cập đến 12 chỉ tiêu môi trường ao nuôi tôm mà bà con cần nắm để quản lý ao nuôi tôm của mình, giúp nâng cao chất lượng mùa vụ.

• 01:16 12/05/2025

Phát hiện tôm bệnh trong ao

Nuôi tôm là một trong những ngành nuôi trồng thủy sản có giá trị kinh tế cao và đang phát triển mạnh ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Việt Nam. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất đối với người nuôi tôm hiện nay là vấn đề dịch bệnh – nguyên nhân hàng đầu gây thiệt hại nghiêm trọng về năng suất và lợi nhuận. Việc phát hiện tôm bệnh trong ao một cách sớm và chính xác không chỉ giúp hạn chế rủi ro, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự bền vững của mô hình nuôi tôm công nghiệp lẫn truyền thống.

Tôm thẻ chân trắng
• 01:16 12/05/2025
Some text some message..